Gıda Katkı Maddeleri
Askorbik asit, C vitamini olarak bilinir; ancak E300 adıyla etiketlendiğinde vitamin takviyesi olarak değil, gıda katkı maddesi olarak değerlendirilir. Gıdalara eklendiğinde antioksidan etki gösterir ve ekmeğin zenginleştirilmesinde kullanılır.
Benzoik asit ve benzoatlar, asidik gıdalarda maya ve küflere karşı koruyucu olarak kullanılır. Ancak küflere karşı etkileri sınırlıdır ve pH değeri 5’in üzerinde olan ürünlerde etkinlik göstermezler. Yüksek miktarlarda kullanıldığında ise gıdalarda ekşi bir tat oluşturabilirler.
Meyveler, %5–8 oranında boraks içeren çözeltilerle yıkanarak küf mantarlarının olumsuz etkilerinden korunur.
Unlu mamuller, patates cipsi, sıvı yağlar ve sakız gibi ürünlerde kullanılır. İçeriğindeki yağların acılaşmasını geciktiren bir antioksidan görevi görür.
Gıda endüstrisinde süt, meyve suyu ve benzeri içeceklerin ambalajlarının sterilizasyonunda ve koruyucu amaçla kullanılır.
Parabenler, tek başlarına kullanıldıklarından daha yüksek etkiyi diğer parabenlerle birlikte kullanıldıklarında gösterirler. Örneğin, metil paraben ile propil parabenin 2:1 oranındaki kombinasyonu tipik bir uygulamadır.
Maya ve küflere karşı koruyucu etki gösterir; ancak bakterilere karşı etkili değildir. En yüksek etkinliğini pH 6.5’in altındaki ortamlarda sergiler.
Parabenler, tek başlarına kullanıldıklarından daha yüksek etkiyi birlikte kullanıldıklarında gösterirler. Bunun tipik bir örneği metil paraben ile propil parabenin 2:1 oranındaki kombinasyonudur.
Parabenler, tek başlarına kullanıldıklarında sınırlı etki gösterirken, farklı türleri bir arada kullanıldığında daha güçlü sonuç verirler. Buna örnek olarak metil paraben ile propil parabenin 2:1 oranındaki karışımı verilebilir.
Askorbik asidin sodyum tuzu olup, oksijen bağlama özelliği sayesinde oksidasyonu önlemek amacıyla vitamin C takviyelerinde, multivitamin preparatlarında, gıda katkılarında, içeceklerde ve hayvan yemlerinde kullanılır.
Asitli gıdalarda mikroorganizma gelişimini önlemek amacıyla kullanılır. Meyve suları, gazoz ve turşu gibi ürünlerde olduğu gibi, ilaç sanayinde de antimikrobiyal madde olarak değerlendirilir.
Koruyucu ve beyazlatıcı özellikleri sayesinde gıda ve tekstil sanayinde kullanılmaktadır. Sülfitleme ajanları özellikle kuru meyvelerde, taze karideste ve kurutulmuş ya da dondurulmuş patateslerde renk kaybını önler.
Peynir, şurup, jöle, kek, şarap ve meyve gibi gıda ürünlerinde küf oluşumunu önlemek amacıyla kullanılır. Ayrıca kaplamalarda parlaklık sağlamak ve plastikleştirici ile yağlayıcıların üretiminde ara madde olarak değerlendirilir.
Bakteri ve mantarlara karşı koruyucu olarak görev yapar. En yüksek etkinliğini düşük pH koşullarında gösterir. Ayrıca asidik gıdalarda tampon madde ve aroma bileşeni olarak da kullanılır.
Asit düzenleyici ve metal iyonlarını bağlayan bir şelat ajanıdır. Ayrıca et ürünlerinde tuzun geçişini artırır ve antioksidan etki gösterir.
Çok çeşitli ürünlerde yapısal stabilizatör (dengeleyici) ve asit düzenleyici olarak görev yapar. Ayrıca kabartma tozlarında asit kaynağı olarak kullanılır.
Pek çok üründe metal bağlayıcı olarak görev yapar. Ayrıca kalsiyum ve magnezyumun çökeltilmesini sağlamak amacıyla işlem ekipmanlarında da kullanılmaktadır.
Güçlü bir asit olup gıda formülasyonlarında asitliği artırmak ve protein gibi büyük moleküllerin hidrolizini gerçekleştirmek amacıyla kullanılır.
Fermente ve salamura gıdalarda mikroorganizma gelişimini engellemek amacıyla kullanılır. Özellikle peynirde yaygın olmak üzere, bazı zeytin çeşitlerinde, dondurulmuş tatlılarda ve gazlı içeceklerde de uygulama alanı bulur.
Meyve suları konsantrelerine asitliği düzenleyici olarak malik asit katılması içeceğin doğal lezzetini artırmakta, oksidasyonu önlemektedir. Berrak şarap elde edebilmek amacıyla şarapta asitliği düzenleyici olarak kullanılmaktadır
Güçlü bir alkali olup asitlik düzenleyici olarak görev yapar. Endüstride meyve kabuklarının soyulmasını kolaylaştırmak için ve hatta siyah zeytin işlemede kullanılmaktadır.
Asitlik sağlayıcı ve pH düzenleyici işleviyle gıdalarda kullanılır. Mayhoş tat vererek lezzeti geliştirir, aşırı tatlılığı azaltır. Koruyucu maddelerin etkisini artırır; reçel, jel ve tatlılarda jel yapısını güçlendirir. Tatlandırıcıların rengini korur, enzim ve mikroorganizmaların faaliyetini sınırlar, yağ oksidasyonunu geciktirir. Ayrıca fermantasyon sürecini destekleyerek ürünlerin tat, renk, aroma ve vitamin dengesini sabitler.
Alkali yapısı sayesinde asitlik düzenleyici ve aynı zamanda hacim artırıcı (yükseltici) ajan olarak kullanılır.
Asitliği yükseltmek için gıda endüstrisinde kullanılan kuvvetli bir asittir. Korozif etkisi bulunmasına karşın, seyreltik çözelti halinde uygulandığında sağlık açısından herhangi bir olumsuzluk yaratmaz.
Asit düzenleyici olarak görev yapar; meyveler ve meyvemsi aromalarda lezzet artırıcı, aynı zamanda renk stabilizatörü olarak kullanılır. Peynirlerde ise antioksidanlarla birlikte sinerjik etki göstererek renk kayıplarını ve acılaşmayı önlemeye yardımcı olur.
pH kontrolünde görev yapar; sitrik asitle birlikte ekşilik düzenleyici olarak kullanılır ve eser metal iyonlarını komplekse eder. Peynir dilimlerine esneklik, homojen erime özellikleri kazandırır; çırpılmış kremayı stabilize eder. Ayrıca ette renk stabilizasyonu sağlar ve yüzeyde fosfat kristallerinin (fosfat sakalları) oluşumunu önler.
Emülgatör özelliğiyle margarinlerde çamurumsuluğu önler; çikolata, karamel ve kaplama maddelerinde yapışmayı engelleyerek kristalizasyon ve viskoziteyi kontrol eder. Unlu mamullerde nemlendirici, emülgatör, kristalizasyon düzenleyici ve sertleşme ajanı olarak; peynir ürünlerinde ise emülgatör ve ayrışma kolaylaştırıcı olarak değerlendirilir.
Fırıncılık ve pastacılık ürünlerinde, süt ürünleri ve margarinlerde yaygın şekilde emülgatör olarak kullanılır. Et ürünlerinde yağın emülsifikasyonunu sağlamak ve su tutma kapasitesini artırmak amacıyla tercih edilir. Mono ve digliseritler; hazır kek karışımlarında, paketlenmiş gıdalarda, kahve beyazlatıcılarında ve dondurulmuş tatlılarda geniş kullanım alanına sahiptir.
Amonyum bikarbonat ile birlikte kullanıldığında, kakao tozunun alkalizasyonunda ve pişirme sırasında karbondioksit üretmek amacıyla değerlendirilir.
Geleneksel sakız ve pastillerde kullanılır; ayrıca lokum benzeri şekerlemelerde köpük sabitleyici görev üstlenir.
Kıvam verici, dengeleyici ve emülgatör özellik taşır.
Hayvansal kökenli bir protein olup, kıvam verici ve jelleştirici özellik taşır. Toz tatlı karışımlarında, şekerleme ve pastalarda, et ürünlerinde, bisküvilerde, ayrıca şarap, meyve suyu ve film endüstrisinde yaygın şekilde kullanılmaktadır.
Süt ürünlerinde emülsiyon dengesini sağlamak, yağ ve peynir altı suyu ayrımını önlemek, doku kazandırmak ve pıhtı oluşumunu engellemek amacıyla kullanılır. Et ürünlerinde ise daha iyi dilimlenebilirlik, su tutma kapasitesinde artış, yumuşaklık sağlama, yağ azaltma ve yağ ikame maddesi olarak kullanım alanı bulur.
Kıvam artırıcı ve stabilizatör olarak görev yapar. Ayrıca gıdalarda süspansiyonları sabitleyici, emülgatör, yapı düzenleyici ve köpük güçlendirici ajan olarak kullanılır.
Pastacılık, şekerleme (özellikle jöle), süt ve süt ürünleri, içecekler ve ilaç sanayinde jel oluşturucu ve kıvam verici özellikleriyle kullanılmaktadır.
Düşük kalorili bir tatlandırıcı olup, aynı zamanda nem tutucu özelliğe sahiptir.
Sakız üretiminde plastikleştirici olarak kullanılır. Sigara filtrelerinde plastifiyan ve su tutucu işlevi görür. Gıda kalitesindeki triacetin; hayvan yemlerinde, tatlandırıcılarda, gıda sınıfı plastikleştirici, nem tutucu, renkli kozmetik ve cilt bakım ürünlerinde, gıda katkısı, gıda ambalajı ve çözücü olarak değerlendirilir.
Koyu kırmızı renkte, toz formunda ve suda çözünebilen bir boyadır.
Kırmızımsı kahverengi ya da koyu kırmızımsı kahverengi tonlarında, toz formunda ve suda çözünebilen bir boyadır.
Kırmızı renkte, toz formunda ve suda çözünebilen bir boyadır.
Hazır içecek tozları, şekerlemeler, bisküviler, sakız, dondurma, toz soslar, çorba tozları ve fermente süt ürünleri gibi gıdaların renklendirilmesinde kullanılır. Ayrıca yağ bazlı formülasyonlarda; sıvı yağ, katı yağ, peynir, işlenmiş peynir, dondurma, çorbalar ve pastacılık ürünlerinin yağlı fazlarını renklendirmek için uygundur.
Mavi renklendirme amacıyla kullanılan, toz formda ve suda çözünebilen bir boyadır.
Kahverengi renklendirme amacıyla kullanılan, toz formda ve suda çözünebilen bir boyadır.
Suda çözünebilen kırmızı gıda boyasıdır.
Koyu yeşil tonlarda, toz formda ve suda çözünebilen bir gıda boyasıdır.
Kahverengiden siyaha kadar tonlar veren, suda çözünebilen ve spesifik özellik gösteren renklendiricilerdir; zaman zaman hafif acı tat bırakabilirler.
Sarı renkte, toz formunda ve suda çözünebilen bir gıda boyasıdır.
Mavi renk veren, suda yüksek çözünürlüğe sahip bir gıda boyasıdır.
Kırmızı ton sağlayan, suda yüksek çözünürlüğe sahip bir gıda renklendiricisidir.
Vitamin destek tabletleri, bebek mamaları, sabun tozları, çorba tozları, hazır içecek tozları ve granüller gibi ürünlerin güçlendirilmesinde kullanılır. Ayrıca hazır içecek ve sos tozları gibi gıda ürünlerinde ve sıvı formülasyonlarda renklendirici olarak değerlendirilir.
Turuncu-kırmızı tonlarda, toz formunda ve suda çözünebilen bir gıda renklendiricisidir.
Sarı renk veren, suda yüksek çözünürlüğe sahip bir gıda renklendiricisidir.
Gıda sektöründe meyve suları ve toz içecekler, unlu mamuller, süt ürünleri, sakız ve şekerlemeler, et-balık ürünleri, konserve meyve-sebzeler, tatlılar, soslar ve çorbalarda kullanılır. Titanyum dioksit ise özellikle beyaz pigment olarak çok daha yaygın bir şekilde değerlendirilir.
Enerji içeceklerinin özel formüllerine ve soğuk algınlığı ile grip tedavisinde kullanılan ilaçlara eklenmektedir.
Çözücü ve antioksidan etkiler göstermektedir.
Sakkarozdan yaklaşık 200 kat daha tatlıdır; diğer tatlandırıcılarla birlikte kullanıldığında sinerji oluşturur, uzun raf ömrüne sahiptir ve yüksek ısılara karşı dayanıklıdır.
Pek çok düşük kalorili tatlandırıcı insan vücudu tarafından sindirilemediği için enerji sağlamaz. Ancak aspartam bu durumun dışında kalarak doğal yollarla metabolize edilir. Tatlılık derecesi ise sakkarozdan yaklaşık 200 kat fazladır.
Et, tavuk, balık, hazır çorbalar, salata sosları ve cipslerde sıklıkla tercih edilen bir lezzet artırıcıdır. Ayrıca çorbalar, sosis ve çeşitli et ürünleri, su ürünleri, sebzeler, süt ürünleri ve baharat karışımları gibi pek çok işlenmiş gıdada da yer almaktadır.
Düşük maliyetli olması ve şekere kıyasla yaklaşık 350 kat daha tatlılık sağlaması nedeniyle yaygın şekilde kullanılan yapay bir tatlandırıcıdır. Diyet ürünleri, alkolsüz içecekler, unlu mamuller ve şekerlemelerde sıklıkla tercih edilmektedir.
Alkolsüz içeceklerde, süt ve süt ürünlerinde, konservelerde, pişmiş gıdalarda, ilaç formülasyonlarında, şekerleme çeşitlerinde, meyve bazlı ürünlerde ve çeşitli soslarda kullanılmaktadır. Düşük maliyeti sayesinde tercih edilir ve özellikle meyve aromalarını destekleyici bir etki gösterir.
Doğal bir tatlandırıcı ve aynı zamanda kıvam artırıcı olan bu madde; diyet içecekler, unlu gıdalar, şekerlemeler, rendelenmiş hindistancevizi ve sakız gibi ürünlerde kullanılmaktadır. Nem tutma özelliği sayesinde ürünlerin tazeliğini korur. Sakızlarda yer aldığında ise diş çürümelerinin önlenmesine katkı sağlayabilir.
Kullanım alanları oldukça geniştir: salata sosları, kahvaltılık gevrekler, sıcak çikolata tozları, çeşitli çeşni ve baharat karışımları, ekmek miksleri, dondurulmuş hamur ürünleri, sakız ve pastiller. Ayrıca yoğurt çeşitleri, dondurmalar, gazlı-gazsız içecekler, aromalı sütler, kahve ve çay türleri, içecek tozları, konserve meyveler, reçel ve marmelatlar, turtalar ile toz jölelerde de kullanılmaktadır.
Beyaz renkte yüzey kaplama amacıyla, anti-topaklanma ajanı olarak, eczacılıkta dolgu maddesi şeklinde ve konserve meyvelerde stabilizatör olarak kullanılmaktadır.
Topaklanmayı önleyici katkı maddesi olarak kullanılmasının yanı sıra, bira ve şarap üretiminde maya ile proteinlerin ayrıştırılmasında ve köpük oluşumunun engellenmesinde görev alır.
Unlu mamullerde maya için besi ortamı görevi üstlenir. Şeker, un, toz çorba ve toz içecekler gibi ürünlerde serbest akışkanlığı destekler. İlaç sektöründe ise tablet üretiminde dağıtıcı ajan olarak kullanılır.
Gıdalarda bulunan yağların oksidasyona uğramasını önleyerek, bunun sonucunda ortaya çıkabilecek acı tat oluşumunu engeller.
Gıdalardaki yağların oksidasyona uğramasını önleyerek, bunun sonucunda oluşabilecek acı tatların ortaya çıkmasını engeller.
Kalsiyum klorür, güçlü nem çekme özelliği sayesinde pek çok alanda değerlendirilen bir bileşiktir. Tarımda, gıda endüstrisinde (örneğin içme suyu hazırlanması, peynir üretimi, konserveleme işlemleri gibi) önemli bir rol oynar. Ayrıca yağın ayrıştırılmasında, çeşitli gıda ürünlerinin imalatında ve kış aylarında yollarda buz çözme amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.
Süt ürünleri, dondurma, çikolata, bisküvi, meşrubat, meyve özleri, baharatlar ve et ürünleri gibi pek çok gıdada kullanılmaktadır. Gıda sanayinde maltodekstrin, toz formdaki karışımlarda diğer kuru bileşenlerin topaklanmasını önler. Suda çözüldüğünde ise ürünün dokusunu iyileştirerek daha homojen ve pürüzsüz bir yapı oluşmasına katkı sağlar.
Asitlik düzenleyici, bazik özellik gösteren madde ve hacim artırıcı ajan olarak işlev görür.
Gıda sektöründe; toz kakaonun alkalileştirilmesinde, proteinlerin hidrolizi sırasında ve invert şeker üretiminde asidin nötralize edilerek reaksiyonun sonlandırılmasında kullanılmaktadır.
Buz çözücü, alev geciktirici, katalizör, pH dengeleyici olarak; ayrıca mandıralarda, çiftlik hayvanları için protein kaynağı olarak ve kafein üretiminde ara madde şeklinde pek çok alanda kullanılmaktadır.